E mërkurë, 18 nëntor 2026

Rubrikat

Mbështet Limit.al

Shtëpia e Urtësisë: Një nga Bibliotekat më të Mëdha në Histori

Bayt al-Hikmah (që do të thotë ‘Shtëpia e Urtësisë’) hynë në listën e bibliotekave më të mëdha të së kaluarës, u krijua në Bagdad, kryeqyteti i Perandorisë Abbaside, rreth shekullit të 8-të nga Kalifi Harun el- Rashid (mbretëroi nga 786-809) gjatë kohës së Epokës së Artë Islamike. Qendra vazhdoi të lulëzojë nën djalin e al-Rashidit, el-Ma’mun, i cili ndonjëherë njihet si themeluesi i Shtëpisë së Urtësisë.

Al-Rashid ishte ai që mblodhi shumicën e librave, dorëshkrimeve dhe objekteve të ndryshme që vinin nga babai dhe gjyshi i tij dhe filloi Koleksionin. Përfundimisht, kjo përmbledhje e materialeve të ndryshme u bë aq e madhe saqë el-Ma’muni duhej të ndërtonte një shtesë të ndërtesës origjinale, duke e kthyer atë në një akademi të madhe, e cila më pas u bë e njohur si Shtëpia e Urtësisë. Ajo u bë një nga qendrat më të mëdha të mençurisë mesjetare dhe kontribuoi shumë në lëvizjen shkencore që kishte filluar në shekujt e mëparshëm.

Shtëpia e Urtësisë u krijua fillimisht për të strehuar përkthyesit dhe për të ruajtur veprat e tyre, por shpejt përfshiu edhe aktivitete e tjera kërkimore në fushën e mjekësisë, shkencës dhe astronomisë. Dy nga kalifët më të rëndësishëm, al-Rashid dhe al-Ma’mun, kishin interesim personal në veprat shkencore. Kjo bibliotekë ishte shumë mirë e organizuar, duke pasur dhoma të veçanta për kopjues, lidhës, bibliotekarë dhe një observator astronomik.

Krahasuar me rrethinat e saj, Bagdadi ishte një qendër e madhe për përhapjen e njohurive në fushat e Arteve, Shkencës dhe Filozofisë. Ai u bë një qendër e madhe jo vetëm për dituri, por edhe për pasuritë materiale. Përveç kësaj, në ligjin islamik u inkurajuan donacionet bamirëse. Kjo krijoi një rrugë për të lehtësuar ndarjen e ideve dhe pasurive të nevojshme për të investuar në zgjerimin e vazhdueshëm të këtij institucioni.

Nën Shtëpinë e Urtësisë punonin specialistë të ndryshëm: përkthyes, shkencëtarë, shkruasë, autorë, hulumtues të subjekteve të ndryshme dhe shkrimtarë. Atje u përkthyen shumë dorëshkrime dhe libra të një sërë subjektesh filozofike dhe shkencore dhe konsideroheshin të një rëndësie të madhe për komunitetin. Shtëpia e Urtësisë ishte e hapur si për burrat ashtu edhe për gratë. Ne Shtepinë e Urtësisë mirëpriteshin nxënëse të gjitha etnive dhe besimeve, si dhe u inkurajuan të studiojnë atje ata studiues të persekutuar nga Perandoria Bizantine. Aty fliteshin shumë gjuhë të ndryshme përfshirë arabisht, farsi, aramaisht, hebraisht, sirianisht, greqisht dhe latinisht.

Aty u implimentuan zhvillimet e reja teknologjike pasi Shtëpia e Urtësisë ishte e hapur për një larmi të madhe të kulturave dhe ideve. E ardhur nga Kina, letra u bë një material i ri dhe më i lirë për shkrimin, i cili më parë bëhej në pergamenë nga lëkura e kafshëve, një proces shumë më i konsumueshëm dhe i shtrenjtë.

Al-Ma’mun ishte një studiues dhe ndoshta kjo ndikoi në dëshirën e tij për të bërë institutin qendrën më të madhe për njohuri në botë. Kalif el-Mamun ishte gjithashtu i aftë në degët e njohurive të mësuara në Shtëpinë e Urtësisë, duke përfshirë mjekësinë, filozofinë dhe astrologjinë, dhe shpesh aty vinin studiues për të diskutuar hulumtimet e tyre. Në këtë kohë, në shoqërinë arabe astrologjia konsiderohej shkencë. Yjet dhe planetët perceptoheshin që ndikojnë ngjarjet në tokë dhe kështu astrologjia u kushtonte vëmendjen më të madhe ndaj detajeve.

Shpesh, el-Ma’mun do t’i caktonte dijetarët e njohur për të kryer përkthime specifike të veprave të përzgjedhura. Një shembull i tillë ishte përzgjedhja e dijetarit të famshëm Abu Yousuf Ya’qoub Al-Kindi, i cili kishte një nivel të shkëlqyeshëm kualifikimesh si mjek, filozof, matematikan, gjeometër, logjikian dhe astronom, per përkthimin e veprave të Aristotelit.

Disa shënime thonë se, për të inkurajuar përkthyesit dhe studiuesit për të shtuar vepra në gjuhën arabe në bibliotekë, el-Ma’mun do t’i paguante ata me ar aq sa ishte pesha ekuivalente e çdo libri. Pa dyshim, shumë njohuri të se kaluarës do të kishin humbur nëse nuk do të ishin veprat e përkthyera në Shtëpinë e Urtësisë. Bagdadi ishte një qytet shumë i begatë dhe i pasur, çka i mundësoi Al-Ma’mun të blejë më shumë vepra, duke përfshirë edhe ato nga vende të tjera.

Thuhet se Al-Ma’moun kishte dëgjuar për Bibliotekën madhështore të Sicilisë, kështu që ai i shkroi mbretit të Sicilisë duke i kërkuar atij të gjithë përmbajtjen e Bibliotekës së Sicilisë (e cila ishte e pasur me libra filozofik dhe libra shkencorë të grekëve) për ta përfshirë atë në bibliotekën e Shtëpisë së Urtësisë. Mbreti sipas këshillës së peshkopëve të tij (se përmbajtja e këtyre librave nuk u bë e mirë për njerëzit e Botës së Lashtë) ia dërgoi përmbajtjen e Bibliotekës Siciliane Kalifit. Filozofët e lashtë grekë si Platoni dhe Aristoteli ishin shumë të respektuar në botën mesjetare islame.

Fatkeqësisht, Bayt al-Hikmah ra në duart e fatit të errët që preku shumë struktura të së kaluarës. Institucioni u shkatërrua plotësisht nga mongolët në 1258. Ata vranë brutalisht oborrin e Kalifit dhe gati të gjithë familjen e

Kalifi u mbajt gjallë dhe u detyrua të shihte të gjitha vrasjet dhe shkatërrimet. Ata vranë studiuesit dhe hodhën të gjithë librat në lumin Tigris. Thuhet se lumi me ditë ishte i zi dhe i kuq nga bojëra dhe gjaku.

Përgaditi: Sokol Neçaj – New York – SHBA.

Të fundit

  1. Aktualitet

    Rekord në Ballkan/ 11,4 mijë studentë nga Shqipëria studiojnë jashtë, kryesoisht në Itali e Gjermani
  2. Opinione

    Trazira në Europë, aty ku Perëndimi i trazuar takohet me Lindjen paqësore
  3. Aktualitet

    Prishtina shtrenjton parkimin, deri në 20 Euro për një ditë në qendër
  4. Aktualitet

    Shqipëria dhe Kosova forcojnë bashkëpunimin për shpëtimin në male
  5. Aktualitet

    Bota përballet me mungesë financimi prej 30 trilionë Eurosh

Më shumë nga Enciklopedi