E mërkurë, 18 nëntor 2026

Rubrikat

Mbështet Limit.al

TOTALITARIZMI DHE VIRUSET – Nga Mehmet ELEZI

– nga parathënie e botimit frengjisht të romanit “Varri i Fatit” –

Romani “Varri i Fatit” zbulon artistikisht një botë të dyfishtë. Në njërën anë totalitarizmi, i rrëzuar por jo i vrarë; në anën tjetër demokracia, që i merren këmbët prej dehjes e pasigurisë. Pamjet ndërthuren si nëpër dy negativë filmi vendosur njëri mbi tjetrin. Sa absurde, aq të kundërta e të pandashme.

Ngjarjet zhvillohen në një vend të lashtë europian, disi ekzotik, prej të cilit për gjysëm shekulli kanë ardhur kumte të habitshme e kundërthënëse. Megjithëse më pak se 30 mijë kilometra katrore e 3 milionë qytetarë, Shqipëria ka mbajtur mbi shpatulla përcaktime të tilla si “ana e pasme e hënës”. Më pas bota u befasua nga përmbysja paqësore e diktaturës më të ashpër pas Luftës së Dytë dhe nga ritmet e hapjes e mëkëmbjes. Por prapë si në legjendën shqiptare të Kalasë së Rozafës, “natën” shembet gjithçka: pushteti i ri demokratik rrëzohet nëpërmjet një rebelimi të dhunshëm (1997).

Në qendër janë hetuesi Kir Lotai dhe një i vdekur, që herë pas here shfaqet si i gjallë. Ky i vdekur është plaku Anastas, ish-funksionar i lartë i policisë së fshehtë komuniste.

Hetuesi është një specialist i ri që mundohet të ndriçojë rrethanat misterioze, në të cilat plaku Anastas u gjet i vdekur (apo i vrarë?) në një varrezë, mbi dherat e një varri të ri. Ai merr në pyetje njerëz të gjallë e të vdekur, kafshë (“dëshimtari qen”), sende e deri ndjenja, si Psherëtima Rozë dhe Psherëtima e Patretur.

Autori i ngatërron kohët, duke përcjellë mesazhin e trishtuar se disa gjëra mbetkan të pandryshuara: etja për pushtet ashtu si dhe domosdoshmëria e idealistëve dhe e idealizmit, bashkë me fatin tragjik të tyre. Kjo ide zhvillohet tronditshëm me kapitujt “Dëshmia e qenit” dhe sidomos “Dëshmia e Priftit”.
Ngjarjet e sotme autori i ngërthen me legjendat e lashta shqiptare, shumë prej të cilave, krejt të virgjëra, pak të njohura në Perëndim.

Pas dëshmisë së Priftit, që vjen si finale e librit, të fut në mendime ideja se totalitarizmi i rrëzuar rishfaqet jo rrallë me trajta të reja “të imunizuara”, përballë vaksinave të botës së lirë. Njësoj si viruset.

Të fundit

  1. Aktualitet

    Rekord në Ballkan/ 11,4 mijë studentë nga Shqipëria studiojnë jashtë, kryesoisht në Itali e Gjermani
  2. Opinione

    Trazira në Europë, aty ku Perëndimi i trazuar takohet me Lindjen paqësore
  3. Aktualitet

    Prishtina shtrenjton parkimin, deri në 20 Euro për një ditë në qendër
  4. Aktualitet

    Shqipëria dhe Kosova forcojnë bashkëpunimin për shpëtimin në male
  5. Aktualitet

    Bota përballet me mungesë financimi prej 30 trilionë Eurosh

Më shumë nga Kulturë