Filozofia e artit poetik të Skënder Buçpapajt si meditim kërkimi.
Shkruan: Maxhun OSMANAJ
“ Ta lexosh poetin Skënder Buçpapaj, ke lexuar një shpirt modern që rri këmbëkryq-shlirë, në odën e madhe të letërsisë mbarëkombëtare, pse jo edhe evropiane.”
E mërkurë, 18 nëntor 2026
Filozofia e artit poetik të Skënder Buçpapajt si meditim kërkimi.
Shkruan: Maxhun OSMANAJ
“ Ta lexosh poetin Skënder Buçpapaj, ke lexuar një shpirt modern që rri këmbëkryq-shlirë, në odën e madhe të letërsisë mbarëkombëtare, pse jo edhe evropiane.”
Fjala e tij poetike , e matur , e përzgjedhur , shumëdimensionale, shumështresore, është si një minierë e pasur në thellësinë e tokës, përkatësisht të shpirtit, ku aty gjejmë kristale-shprehjeje të llojllojshme poetike. Ajo ka peshë, ajo ka provokim, ajo ka porosi- rrezatim. Përmes nervit-verbit poetik përcjell krajatat, dhembjet, mallin, po edhe epikën e popullit të vet nëpër stinët e përflakura të jetës. Buçpapaj,sa është malësor fizik në jetë, po aq malësor në vargje, në ligjërim poetik. Po cilat janë veçoritë e shpërthimit poetik të Buçpapajt? Libri hapet me titullin : “ Mbi malin e hekurave dikur”. Ky krijim sikur zëvendëson një poemë në vete(7-15 ,fq,), sa një libër në vete, në çfardo zhanri ta quajmë: mund të jetë dramë në vargje, roman filozofik, e çka tjetër nuk mund të jetë.Evat,Yjet, Unë, janë tri fjalët kyçe, trinom emëror që provokojnë çdo lexues,provokojnë shpirtin. Ato vargje ,mund t’i quajmë edhe rreshta, nxisin botën e panjohur te poetit drejt njohjes apo rinjohjes.
Aty na shfaqet gjithësia, sistemi planetar sikur kthehet në tokë, i kthehet të djeshmes plot misticizëm, plot panjohuri, drama, metamorfozë- metafizikë dhe vjen deri të kërkimi i rinjohjes, deri në ditët tona. Por të gjitha këto përsiatje poetike përkojnë me vellon e dashurisë për njohje dhe guxim mendimi meditativ për ta thënë atë që ndien,atë që grish atë që ngacmon. Lexuesin e fut në betejë me lojën e figurave dhe shprehjeve, idesë dhe temave që trajton Buçpapaj.Areali gjuhësor-poetik është i pasur, i freskët, sa modern,po aq popullor. Kur e lexojmë ngadalë , me syrin e vëmendjes së thellë, gjakftohtë, ky krijim na përkujton poezinë kozmopolite “Krijimi i rrozullimit”të të madhit Pjeter Bogdani.Ky krijim përmbush premisat e një krijimi filozofik për botën, qiellin, tokën. Buçpapajn nuk e “mashtron”- tërhjek vetëm realiteti apo ajo çfarë shihet e përjetohet në shikim të parë; atë e tërhjek pikësepari e padukshmja, e paprekura, e pashikueshmja.Bile në vazhdim të vëllimit e gjejmë një poezi me titull “Unë shikoj të pashikueshmen”(fq,19).Këtu autori tregon “ dhëmbët” e vet drejt të panjohures, drejt të pashikueshmes.Kërkon të hyjë në skutat e jetës që s’ka hyrë askush. Këtu shfaqet universi i thellë, i mprehtë,i pafund i meditimit.Ja në mes tjerash çfarë ligjëron “Shikoj lëndën që merr frymë midis nesh apo tej nesh,/ i ngatërron shqisat me ne, i mpreh apo i trash shqisat /tona të vërteta dhe ato metaforike”(fq.19).
Pra, ai shikon lëndën, qenien,ajrin,muzikën;a nuk janë këto gjithçka për botën e njeriut? Pra,lënda,qenia,ajri , muzika përbëjnë një brumë jete.Kjo është bota universale,filozofike,meditative e Buçpapajt, dhe në fund e përfundon:”Unë shikoj atë që nuk e vështron, nuk e kundron,nuk/e sodit, nuk e këqyr dot askush,të pashikueshmen/shikoj, atë që do ta shikojnë ndoshta vetëm teleskopët e vitit tre milionë”.Një kundrim i tillë filozofik e vërejmë edhe te poezia” Zogjtë m’i përkthejnë mendimet e mia”.Dhe tani kuptohet çfarë metafore dhe simbolike paraqesin zogjtë.Zogjtë s’janë fajtorë, ata i japin jetë poetit, gaz e tundim: “ Dhe unë/Me të njëjtin respekt,me të njëjtin përkushtim /me të njëjtën ndjenjë dhe emocion/I dëgjoj mendimet e mia/Ditën/Dhe natën/Të kënduara në kafaze , në pyje ,në qytete , në fusha, në/pllaja apo shkretira”(fq. 29).Buçpapaj është poet i metaforës, metonimisë, i epitetit dhe mendimit të thellë.Ai nuk shkruan poezi deklarative, pa kolorit,pa ton, pa ndjeshmëri, pa vibrim shpirtëror.Poezia e tij ka tabanin e një përkushtimi , një kërkimi , një njohjeje esenciale.Ai i ik formës konvencionale, nuk e mundon vargun sipas rregullave hermetike të mbyllura. Ka një pavarësi në ndërtim dhe shprehje.
Autorin e tërhjekin fenomenet e shëmtuara , dukuritë negative , gjerat e prapshta. Përmes rrëfimit si meditim i trajton dhe me një finesë e laton qoftë mendimin ,qoftë vargun.Poezia “ Peshq toke”(fq. 42-43) ,paraqet një fenomen apo realitet në jetën e sotme shoqërore ku jetojmë dhe veprojmë.Ka lloj –lloj peshqish,por”Peshqit e tokës/ Nuk janë peshq uji”(po aty).
Autorit nuk i ikën nga mendja fenomenet që degradojnë shoqërinë njerëzore. Ai përmes vargjeve ironizon me humorin sarkastik thelbin dhe shkaqet.Këtu qëndron poenta e mesazhit poetik te autorit.Një krijim tjetër, mbresëlënës është poezia “ I shumëkërkuari”ku fytyrën e vet, autori e gjen kudo me forma, trajta, pamje dhe reflektime të ndryshme. Poezia ka një mbyllje hyjnore-filozofike “ E vetmja gjë që ata duan t’u thonë të gjithëve është/Se pavarësisht shumësisë së fytyrave/Pavarësisht vetëprodhimit serik të tyre/Para ardhjes sime unë isha shpirt/Dhe pas ikjes sime prapë do të em shpirt”.(fq.47). Autori ndërtimin metrik e ka të llojllojshëm, që nga njëvargëshi deri të dymbëdhjetëvargëshi.Ai ndërton edhe poezi njëvargëshe, emra, folje.
Shkurt, metrika e Buçpapajt është e shliruar nga numri i rrokjeve dhe rimave në përgjithësi. Poezia e tij është poezi figurative me një stil të lartë-gjuhësor,shprehje plot pasuri leksikore. Ajo është herë rrëfim, herë ndjenjë, herë meditim,herë reflektim esteto-filozofik.Poezia e tij është stoli gjuhësore ,mund të konkludojmë. Fryma e dashurisë për bukurinë e jetës,njerëzit,sado që me penën “shpatën” e tij godet, goditja ka efekt dhe ngjall reflektim pozitiv.Krahas fatit te njeriut, ai trajton edhe fatin e atdheut, dramat e tij,përsiatjeve, malldhembjeve nëpër stinë dhe kohëra të egra. Poezia e Buçpapajt është vlerësuar mjaft lart nga kritika dhe pëlqye nga lexuesi. Në kështjellën e letërsisë ka ndërtuar një bazament të fortë.Nuk erdhi rastësisht si rastësi,por dhuntia etij si poet tejkalon çdo dyshim dhe hamendje; vjen si dëshmi dhe pjekuri.
Shkurt, ai është poet i lindur.Ja se çfarë kanë thënë disa nga studiuesit dhe kritikët e letërsisë shqiptare për poezinë :
SULEJMAN MATO : Poezinë e Skënder Buçpapajt e kam pëlqyer që në fillimet e saj.Me figuracionin e freskët,të pasur dhe origjinal kjo poezi arrin gjithnjë të na befasojë.
HAMIT ALIAJ: Kjo frymëmarrje gati Uitmaniane, kjo kulturë e gjerë, erudicion dhe teknikë e sofistikuar e të shkruarit, e renditë poezinë e Buçpapajt në kulmet e poezisë bashkëkohore shqiptare dhe europiane.Hierarkia e fjalës së shkruar nga Buçpapaj përbën një shembull poetik të Demokracisë së fjalës në poezi,aspak i ndikuar prej modave të stisura letrareske, në disa poezi autori përdor struktura të poezisë formaliste.
SEJDI BERISHA : Vargu i Skënder Buçpapajt është refleksion dhe mendim i palëkundshëm filozofik i rrugëtimit tonë historik.Poezia e Buçpapajt dëshmon për qëndrueshmërinë e tij por edhe për tërë atë energjinë, të cilën rrallë mund ta ketë gjithkush për të bërë ndërlidhjen në mes të unit dhe jetës, e aq më tepër, kur kemi parasysh se asnjëherë nuk jetohet pa begatinë e filozofisë së jetës.
ELIDA BUÇPAPAJ : Skënder Buçpapaj e përfshin të gjithë leksikun e gjuhës shqipe, në mënyrën më elegante supreme, mjeshtër i metaforave dhe asociacioneve, mjeshtër i figurave të kuptimit e shqiptimit poetik, mjeshtër i kontrasteve, duket se i ka shterur të gjitha fjalët e kësaj jete…
VASIL TABAKU: Zëri i tij metaforik ndërton blloqe madhështore mendimi dhe filozofie, ku shpërfaqet natyrshëm bota e madhe njerëzore. Poezia e Skënder Buçpapajt është një poezi e angazhuar me Atdheun dhe kombin , me diellin dhe qiejt, me malet dhe yjet, me pemët dhe njerëzit.
Dr.XhAVIT ALIÇKAJ : Poezitë e Skënder Buçpapajt rrahin dy ambiente frymëzuese dhe krijuese: i pari është vendlindja, gjegjësisht Atdheu. Dhe, i dyti si mërgimtar jashtë tij , i përballur, si të gjithë mërgimtarët me jetën më të rëndë. Poezia e Buçpapajt është poezi e metaforës,por poeti përdor me sukses edhe metoniminë,ironinë, humorin e zi, kontraqstin poetik.
ILIRJAN SADIKAJ :Poeti nuk bie asnjëherë në folklorizëm. Poezia e S. Buçpapajt është tepër moderne, bashkëkohore, me sqimë të rrallë.
KLITON NESTURI : Fjala e tij është e rëndë dhe gjithnjë ajo ka një peshë të madhe, duke ruajtur bukurinë e saj në formën origjinale, në gegërishtën autoktone siç shprehej edhe Konstandin Kristoforidhi, ka një pasuri të madhe dhe të rrallë fjalësh dhe shprehjesh.
ÇERÇIZ LOLOÇI: Buçpapaj bën kujdes të mos përsëris askënd dhe të depërtojë atje ku nuk shkojnë kolegët e tij të kësaj zone apo edhe të krejt viseve shqiptare.
QAZIM D. SHEHU : Buçpapaj është poeti që nuk e harron rrënjën e malësorit shqiptar, veçse ia forcon më shumë filizat kësaj rrënje në truallin prej nga vjen duk i dhënë një frymë të përbotshme dhimbjeje.
NAZMI LUKAJ : Ai përdor vargje biblike, të gjata dhe të lira specifike për këtë poet, poezia e të cilit në këtë vëllim shkon në një lartësi të pakrahasueshme , duke ribërë rikonstruksionin e metaforës kombëtare të lirisë së vetëdijshme.
HYQMET HASKO : Mesazhet që burojnë nga poezia e tij, nga teksti,nënteksti, figurat dhe trajtat poetike, përcjelin botën e një malësori të cilit bota moderne dhe qytetërimi global nuk kanë arritur t’ia vrasin dot palcën e dashurisë, atë botë të tejndezur pasioni dhe ëndrrash.
ARBËR AHMETAJ : Flora e fauna, toka e planetet, fshatrat e qytetet ,shtetet e hapësirat e pamata të shkretinave, ndihen mirë e të përkëdhelura në poezinë e tij , po aq sa ndihet e vënë në zgripc të fjalës e të zemërimit të poetit, ajo që ai e quan fauna njerëzore, një denatyrim i kafshës , një dështim i njeriut.
PETRO MEJDI : E reja që solli ky vëllim ishte fjalori poetik i pathënë sa duhet nga të tjerët,fjalori poetik me kolorit të theksuar të vendit ku lindi kjo poezi dhe ushqimit të saj të përhershëm, Eposin! Skënder Buçpapaj është poet i lindur !
Aktualitet
Rekord në Ballkan/ 11,4 mijë studentë nga Shqipëria studiojnë jashtë, kryesoisht në Itali e GjermaniOpinione
Trazira në Europë, aty ku Perëndimi i trazuar takohet me Lindjen paqësoreAktualitet
Prishtina shtrenjton parkimin, deri në 20 Euro për një ditë në qendërAktualitet
Shqipëria dhe Kosova forcojnë bashkëpunimin për shpëtimin në maleAktualitet
Bota përballet me mungesë financimi prej 30 trilionë Eurosh

Veprimtari kulturore

