E mërkurë, 18 nëntor 2026

Rubrikat

Mbështet Limit.al

Kodet e Obeliskut për Havzi Nelën

Nga Ramiz Lushaj

Misionari bajemirë, Bahri Haki Hoxha i derës të fisme të mulla Idriz Tahirit nga Bicajt e Lumës, kësaj here vjen nga shtëpia e tij e dytë në Firence të Italisë me një mision tjetër të ri në qytetin e Dy Drinave e krye liqenit të Fierzës. Nderi të Nderon. Them kështu pasi ky e ka vizion të kahershëm e bisedë të ditës ngritjen nga kulla e tij lumjane dhe nga qyteti i tij – Kukësi (i Ri) një Obelsik të bukur për poetin disident Havzi Nela, martir i Fjalës së Lirë, i Lëvizjes së Lirisë… i Lirisë e Demokracisë e Integrimeve Shqiptare.

E meriton kit’ obelisk Havzi Nela, me dy dekorata presidenciale “Nderi i Kombit” (2010) e “Martir i Demokracisë” (1993), i vetmi poet i varur nga komunizmi enveriadë në Shqipëri e, njëherash, i fundit ekzekutim komunist i një disidenti në hapësirën bolshevike lindore e qëndrore të Europës kontinentale. Ai, në dorëshkrimet e burgut, gurronte vargje kundërrrjedhë: “Fryma e Helsinkut u derdh porsi era / Na përkdhel zemrat, çeli si pranvera /Këtu në votrat tona futi gaz e shpresë / Na zgjoi afsh e vrull, ndoshta nuk do vdesë”…/. Havzi Nela – nji jetë në kambë në gjallje të tij. Edhe kur e varën në trekambësh ishte në kambë. Edhe kur e “varrosi” diktatura e kuqe breg liqenit të Fierzës, tek nji shtyllë betoni, mbeti ashtu në kambë, pasi kështu, të tillë, në kambë, e gjetën më 1993 kur e rivarrosen me ceremoni të larta në fshatin e lindjes. Ai, prapë, sot e mote, ka me mbet’ në kambë, aty, në Kukës e në udhë-histori. Dhe në obeliskun e tij.

Edhe i vetëm e me të vetët e pragut e të gjakut, lumjani Bahri Haki Hoxha, mundej me e marrë përsipër fundekrye koston e këtij projekti, po ai don firmë e vulë institucionale, kolegjiale. Gjithçka, zyrtare dhe shoqërore. Në bashkari. Ai, këto ditë, ka me e takue kryetarin e Këshillit të Qarkut të Kukësit, të përkushtuarin Ibsen Elezi…Do ta hapin zyrtarisht një numër llogarie bankare të veçantë për Obeliskun, ku të gjithë (jo-persekutorët) do të ftohen me dhanë kontributin e vet dinjitar. I thashë: Mbi vështirësitë e kohës e të xhepit, kam nderin me iu bashkangjit nismes tuaj e tones me 1.000 lekë (të reja) në kit’ xhiro-llogari. E, ai ma bani me dije, qartë, preras: Jo, mjafton vetëm 1 Euro…! E kuptoj. Ai kërkon simbolikë në vlera e në lekë, një pjesmarrje masive e aktive: nga kuksianët deri tek diaspora në dy anët e Atlantikut; nga ish të përndjekurit politik e deri tek biznesmenët; nga poetët deri tek dy presidentët e shteteve të sotme shqiptare në Ballkan.

Një kod të veçantë, biblik, të përbotshëm kanë ndërveti Bahri Hoxha me Havzi Nelën, pasi te dy janë poetë të mirë me krijimtarinë e tyre disidente nën diktaturën e proletariatit, në kohën e Enveriadës. Ata i shkruan poezitë e tyre istikam e me gjuhën e Ezopit si në kullat e veta në breg të Drinit dhe në internime, në kampe përqendrimi skej detit Adriatik, në qelitë e egra të burgjeve (si Havzia)…E, te dy këta poetë bashkëvendas nga dy vise të Kukësit, te dy këta bashkëvuajtës nën komunizmin e epokës së gurit, patën fatin e andrrës e mirësi realiteti me iu botue librat e parë poetik pas rënies së Murit të Berlinit, pas Perdes së Hekurt në mes Lindjes e Perëndimit – në dy anët e Adriatikut e të Atlantikut.

Poeti Bahri Hoxha, në librin e tij, botue në gjallje të vet (1995) tek “Më tepër se elegji”(f. 25-26) me dhimbje e revoltë shkruan kur ishte në internim (Kepi Rodon, 1978) për vdekjen nga vuajtjet të një fëmije engjëllor në duart e nanës dhe varrosjen e tij tek një prrue me tokë rrënjëdalë, tek trungu i një ftoni: “Sytë e saj të zi/si dy drita fikur/një, pa jetë në duar/në mes telash tretur/Në buzët e saj/zbardhë e ngri si borë/në këtë ditë me shenjë/të muajit tetor/.Sot/sapo kaluam mesin e tetorit/ne të pesë, me një nënë/lëshuem mbi të voglin/të ftohtin e dheut/nga ky cep i humbur i lagjes–Karantinë/nisëm një urim/Dikujt “Post Restan”/Tiranë/.
Thonë se atje ku ka lind baba, ku lind vetë, balta është ma e ambël se mjalta, po këtyne dy familjeve kuksiane, Hoxha e Nela, komunizmi ua bani jetën ma të hidhur se vdekja. Poeti Havzi Nela në librin e tij post-mortum, dëshmo’ në vargjet e shkruara në qelitë e egra të burgjeve komuniste: “Thoni: Dritë kërkoi/E vet Dritë nuk pa me sy/Thoni: Për Njerëzinë këndoi/E për vete mbajti zi…/.

Dashuria për vendlindje, ndryshe është dhe një soj sëmundjeje profesionale për të gjithë jetësorët, që të ban ta përveçosh e mbivlerësosh tokëlindjen tande si ma të bukuren në botë edhe pa kanë e tillë realisht, pasi të ban të ndihesh në truallin e saj: “Statujë e Lirisë”, “Kullë Eifel”, nji mbret toka-qiell, vet Zoti në tokë. Edhe komunizmi sllav, njejtësisht, ai moskovit e ky enveriadë, është një sëmundje ideologjike, patologjike… Gjithmonë i egër ky. Ka’i’herë përnget si nji “sëmundje e butë”… Ky fshihet si kanceri, del si gangrenë, të ban akrep, të lidhno’ si bollë, të kthe’ në gjarpër… Po ngjet dhe kësisoj: ta mbyll jetën edhe si nji qen’ rruge i çartun (pasi–dihet botënisht: Lenini e Enveri, te dy njisoj, pak para vdekjes, kur i shetitnin me karrocë invalidi, ata lehnin si qenër).

Bahri Haki Hoxha, në këtë nismen e tij për ngritjen e këtij Obelisku në Kukës është i prirë, e frymon e frymëzon, e lartnon, dhe një kod tjetër: kodi genetik i derës së tij të fisme, i kullës së tij të ndritshme – të Hoxhajve të Lumës, i burrave të saj lisnajë në brezni: i Haki Hoxhës, i Mulla Idrizit, i Tahir Hoxhës. Dera e tyre është derë e vlerave dhe e nderave. Dhe nipi i tij biznesmen, i veçanti Flamur Hoxha, djali i vetëm i burrit të lartë Lutfi Haki Hoxha, është njeri bajemirë, me dritë, me kontribute, me atribute. Ndërvite çmohet ndër financuesit kryesor edhe zv/president i ekipit të futbollit “Kukësi”, nji ekip me arritje sportive kulm e majë dhe me pikësynim të pandalun për me ia mbrri të jetë kampion i Shqipërisë. Njëherash e shpesh herë është financues i disa botimeve me interes kombëtar si, për shembull, ato të “Klubi i Poezisë” – Tiranë, katër veprat: “Unë i kam shumë borxh Shqipërisë” e D’Estournelles de Constant; “Shpërngulja e shqiptarëve” e Vaso Çubrilloviçit; “Shqipëria më 1921” e Justin Godart; “Dëbimi i shqiptarëve prej Kosove në vitin ‘99” e gazetarit, poetit e studiuesit kuksian Sulejman Dida.

Ky obelisk për Havzi Nelën si nismë sipërmarrjeje – si mision i ri nga Bahri Haki Hoxha, do të jetë një tjetër element qytetërimi për vendlindjen e tij, aty – skej Rrugës së Kombit e Aeroportit të Kukësit, bri liqenit të Fierzës, mes Dy Drinave

Tiranë, 2016

Të fundit

  1. Aktualitet

    Rekord në Ballkan/ 11,4 mijë studentë nga Shqipëria studiojnë jashtë, kryesoisht në Itali e Gjermani
  2. Opinione

    Trazira në Europë, aty ku Perëndimi i trazuar takohet me Lindjen paqësore
  3. Aktualitet

    Prishtina shtrenjton parkimin, deri në 20 Euro për një ditë në qendër
  4. Aktualitet

    Shqipëria dhe Kosova forcojnë bashkëpunimin për shpëtimin në male
  5. Aktualitet

    Bota përballet me mungesë financimi prej 30 trilionë Eurosh

Më shumë nga Personazh