E mërkurë, 18 nëntor 2026

Rubrikat

Mbështet Limit.al

Paqja kërkon tradhti

Nga Shlomo Ben-ami

Në vitin 1795, filozofi gjerman Immanuel Kant shkroi se paqja e përhershme mund të ndodhë ose nëpërmjet diplomacisë ose përmes një “lufte shfarosëse” që i asgjëson të gjitha palët dhe që lë pas vetëm “varrin e madh të gjithë racës njerëzore”.

Historikisht, njerëzimi ka qenë i prirur të favorizojë këtë të fundit, kjo derisa shkatërrimet e luftës i detyruan shtetet ndërluftuese të uleshin në tryezë dhe gjenin një marrëveshje. Por edhe atëherë, nevojitej një lidershipi i guximshëm që t’i jepte fund kasaphanës.

Guximi i presidentit ukrainas Volodymyr Zelensky si një udhëheqës i kohës së luftës është i pamohueshëm. Por ai është gjithashtu një peng i mjedisit të tij politik. Duke pasur përballë një ushtri pushtuese të pamëshirshme, mbijetesa e tij politike (dhe ndoshta fizike) varet nga angazhimi i tij i palëkundur ndaj një disfate ruse totale.

Kur fliet mbi kalimin nga lufta në paqe, opinioni publik shpesh është më luftarak sesa liderët politikë. Ndërsa luftërat patriotike si ajo e Ukrainës priren të bashkojnë vendet, kërkimi i një paqeje të papërsosur gjatë kohës së luftës është në thelb përçarës, dhe shihet shpesh si një akt tradhtie.

Por synimi për arritjen e një paqeje përçarëse, është ndoshta e vetmja formë fisnike e tradhtisë së votuesve. Siç deklaroi dikur presidenti francez Charles de Gaulle “Në politikë, është e nevojshme ose të tradhtosh vendin ose elektoratin. Unë preferoj të tradhtoj elektoratin”. De Gaulle e zbatoi këtë gjë kur nënshkroi Marrëveshjen e Evianit, e cila i dha Algjerisë pavarësinë në marsin e vitit 1962.

Disa muaj më vonë, ai i shpëtoi mrekullisht një atentati nga disa ushtarakë që e kundërshtonin tërheqjen e Francës nga kjo koloni. Ish-kryeministri i Izraelit, Ariel Sharon, ishte gjithashtu një “tradhtar”. Në vitin 2005, Sharon bëri përpjekjen e vetme më domethënëse për të frenuar obsesionin e Izraelit mbi ndërtimin e vendbanimeve në tokat palestineze, duke çmontuar vendbanimet hebraike në Rripin e Gazës dhe disa në Bregun Perëndimor.

Por në këtë mënyrë, Sharon e tradhtoi si elektoratin e tij të djathtë, por edhe gjithë kredon e karrierës së tij politike deri në atë moment. Marrëveshja e së Premtes së Mirë e vitit 1998 që solli paqen në Irlandën e Veriut është një shembull tjetër i një paqeje “tradhtare”.

Për dekada, makthi më i madh i protestantit pro-monarkisë britanike Ian Paisley ishte qëndrimi përballë një militanti republikan katolik romak si Martin McGuinness. Megjithatë, në vitin 2007, dy ish-armiqtë ranë dakord të bashkoheshin me një qeveri për ndarjen e pushtetit; ata u sollën aq mirë me njëri-tjetrin sa që media i quajti “vëllezërit e qeshur”.

Mbreti Abdullah I i Jordanisë dhe presidenti i ndjerë egjiptian Anwar Sadat ishin me më pak fat. Të dy liderët guxuan të shkonin kundër ndjenjës publike dhe kërkuan paqe me Izraelin, dhe e paguan me jetën e tyre. Por ndërsa paqja Egjipt-Izrael i mbijetoi vrasjes së Sadat në vitin 1981, vrasja e Abdullahut në vitin 1951 e vonoi paqen midis Izraelit dhe Jordanisë për më shumë se 4 dekada, dhe i dha një goditje fatale shpresës për një zgjidhje të kombinuar izraelito-jordane-palestineze.

Pasi mësoi për vrasjen e Abdullah, kryeministri britanik Winston Churchill u ankua për humbjen e një mbreti të mençur që “i zgjati Izraelit dorën e pajtimit”. Edhe vendimi i kryeministrit izraelit Yitzhak Rabin për të “bërë paqe sikur të mos kishe terror” i kushtoi jetën.

Rabin, që u vra nga një ekstremist i krahut të djathtë në vitin 1995, nuk i tradhtoi votuesit e tij të qendrës së majtë kur nënshkroi Marrëveshjen e Oslos në vitin 1993. Por nga ana tjetër ai refuzoi të mbahej peng nga ndjenjat e paqëndrueshme të qytetarëve izraelitë në përgjithësi. Një ditë para zgjedhjeve që e ngjitën në pushtet, Rabin i siguroi banorët izraelitë të Lartësive Golan se “është e paimagjinueshme që ne të largohemi nga këtej edhe nëse do të ketë një marrëveshje për paqe”.

Megjithatë, disa muaj më vonë, ai nisi të negocionte me presidentin sirian Hafez Al-Assad për një marrëveshje paqeje që do ta detyronte Izraelin të tërhiqej nga rajoni i rëndësishëm strategjik. Diplomacia e paqes është shumë e diskutueshme kur kryhet nën presionin e zjarrit të armëve.

Për shembull ish-kryeministri izraelit Ehud Barak, nuk u vra për shkak të gatishmërisë së tij për të bërë lëshime ndaj palestinezëve. Por Intifada e Dytë e përgjakshme që shpërtheu gjatë qeverisjes së tij në vitin 2000 çoi në rrëzimin e tij. Armiku i Rabin dhe Barak, udhëheqësi palestinez Jaser Arafat, nuk u angazhua asnjëherë plotësisht në procesin e paqes, nga frika se populli i tij do të kthehej kundër tij.

Siç i tha në mënyrë të përsëritur presidentit të atëhershëm amerikan Bill Clinton “A mos doni të vini në funeralin tim?”, Arafati përfaqësonte një kauzë të drejtë, por ngurrimi i tij për të miratuar një marrëveshje paqeje që do të ishte pashmangshmërisht e papërsosur e pengoi shumë kauzën palestineze për vetëvendosje.

Sigurisht, kauza e Ukrainës nuk është më pak e drejtë se ajo e Palestinës. Por fundi i saj i dëshiruar – humbja e pakushtëzuar e Rusisë – mund të jetë po aq e paarritshme. Ndërkohë, sulmet brutale dhe të pandërprera të ushtrisë ruse po e kthejnë publikun ukrainas kundër çdo lloj forme të negociatave të paqes, duke e bërë edhe më të vështirë për Zelensky që të arrijë një kompromis jopopullor.

Rrjedhimisht, lufta e Ukrainës është bërë një kopje e trishtë e fronteve ku situata mbetej në vendnumëro për vite të tëra gjatë Luftës së Parë Botërore. Ndërsa Presidenti rus Vladimir Putin po bëhet gjithnjë e më i dëshpëruar, po shtohen gjasat që Rusia të përdorë një armë bërthamore në Ukrainë dhe të tërheqë direkt në luftë Shtetet e Bashkuara dhe NATO-n.

Dhe pastaj ekziston mundësia që Kina, aleatja strategjike e Rusisë, të pushtojë Tajvanin dhe të shkaktojë një konflikt global me pasoja katastrofike. Udhëheqësit e Ukrainës duhet të marrin parasysh leksionet e luftës Iran-Irak të viteve 1980. Ai konflikt, që nisi në vitin 1980 dhe zgjati për 8 vjet, vlerësohet se shkaktoi më shumë se 1 milionë të vdekur para se Irani, viktima e lodhur nga lufta e agresionit irakian, të kërkonte në fund një armëpushim.

Ai rezultoi ishte një vendim i mençur, pasi e shpëtoi Republikën Islamike nga asgjësimi. Gjatë vitit të kaluar, Zelensky u shndërrua në një hero të luftës. Por tani ai po përballet me një dilemë torturuese, pasi e vetmja mënyrë për t’i dhënë fund luftës është përmes një paqeje të papërsosur. Herët a vonë, Zelensky – ose ndoshta Putin – do të detyrohet të kryejë aktin përfundimtar të tradhtisë politike./Project Syndicate – Limit.al

Të fundit

  1. Aktualitet

    Rekord në Ballkan/ 11,4 mijë studentë nga Shqipëria studiojnë jashtë, kryesoisht në Itali e Gjermani
  2. Aktualitet

    Prishtina shtrenjton parkimin, deri në 20 Euro për një ditë në qendër
  3. Aktualitet

    Shqipëria dhe Kosova forcojnë bashkëpunimin për shpëtimin në male
  4. Aktualitet

    Bota përballet me mungesë financimi prej 30 trilionë Eurosh
  5. Aktualitet

    Turizmi botëror drejt rekordit: 1.57 miliardë mbërritje më 2026

Më shumë nga Zëra