Nga Ndriçim Kulla
Intelektualiteti që e gjen konkretizimin e vet në ekzistencën e një elite apo një opinioni publik përfaqëson jo vetëm pjesën më të çmuar të një kombi, por edhe udhëheqjen e përhershme të shoqërisë për ide, për gjykim e ndryshim kolektiv dhe tendenca historike, deri në besim, moral dhe filozofi jete. Por shtrohet pyetja: “A kemi ne një elitë?” E pat shtruar këtë pyetje nga fundi i viteve ‘30 edhe njëri nga mendimtarët tanë më të mëdhenj të asaj epoke, Mithat Frashëri. Do të donte të përgjigjej në mënyrë pohuese atdhetari i dashuruar pas dijes, sepse kështu ia donte shpirti, por mundi të thoshte vetëm se “na duhet patjetër të kemi një elitë, pasi ajo është njëri nga kushtet kryesore të një jete të zhvilluar dhe të përparuar”. Formimi i një elite, që të jetë vërtet e tillë, ka qenë “kryqi” që ka mbajtur mbi shpinë intelektualiteti ynë përgjatë gjithë kohës së shtetit shqiptar. Elita patriotike që solli krijimin e këtij shteti, ai brez i madh që na udhëhoqi drejt pavarësimit, më tepër se një elitë mendore, shkencore ideologjike e sistematike, ishte një klasë njerëzish, patriotë në shpirt e në veprime, që arritën ta përmbushin misionin që iu vuri përpara koha: Shpëtimin e Shqipërisë nga rreziku dhe ndërtimin e themeleve të zhvillimit të saj. Megjithatë, në thelb, kjo mund të quhet “elita romantike” shqiptare. Elita që arrin të krijojë një opinion publik të fortë e të kristalizuar, deri në atë shkallë sa ta rrëfejë veten e vet si një fuqi udhëheqëse bindëse në zhvillimin e jetës sonë shoqërore, me dorë në zemër dhe me thjeshtësinë e ndershmërisë intelektuale, duhet thënë se nuk ekziston ende edhe sot në ato nivele për të përballuar sfidat që ka shoqëria shqiptare. Ky ka qenë “kalvari” ynë i dhimbshëm i gjithë këtij shekulli, edhe atëherë kur kemi jetuar dhe përparuar në forcimin dhe konsolidimin e tipareve spikatëse të shtetit, demokracisë, kulturës dhe qytetërimit shqiptar.
Kryelartësia, si një dozë e theksuar e individit shqiptar, nuk gjendet aspak e përunjur në mendjen e ftohtë të intelektualitetit tonë. Përtej spikatjes së nevojshme, një shumicë e njerëzve tanë të kulturës e ndjejnë veten sikur kanë zbritur nga qielli “të veshur me mantelin e gjenive”, që dinë gjithçka e nuk ndiejnë nevojën të ndalen sa më shpesh në një kënd e të mendojnë për kuptimin, për parimet, për sistemet e shkencave filozofike dhe shoqërore. Janë, pikërisht këto të fundit, me themelin e tyre klasik dhe edukues, ato që i kanë munguar dhe po i mungojnë formimit dhe kulturës sonë të përgjithshme, duke na lënë të biem shpesh në krahët e shtetit aktual shqiptar të cilit as që i shkon ndërmend se diçka duhet të programojë dhe diçka duhet të bëjë në këtë drejtim. Në vend që të ulemi e të studiojmë me thellësi e seriozitet se ç’kanë shkruar klasikët dhe udhëheqësit e shkencave të veçanta, t’i shqyrtojmë dhe analizojmë idetë dhe parimet e tyre, qoftë edhe negativisht, e quajmë më të përshtatshme t’i lemë mënjanë të gjitha këto e të mos krijojmë kështu atë marrëdhënie të brendshme, atë nyjë lidhëse dhe vazhduese në fazat e mendimit shqiptar. Kjo rrugë është një rrugë e vështirë, do durim, do mundim, do sistem i cili nuk ekziston. Është ky ai “kalvar” nëpër të cilën intelektualiteti ynë s’ka dashur apo s’ka mundur të kalojë, duke mos e kapërcyer dot normën e sipërfaqësueshmërisë, apo leksë -kulturën që ajo lë pas gjithmonë. Një veçanësi tjetër që sjell në këtë rezultat, është edhe mungesa e një edukate të shëndetshme intelektuale e individit shqiptar. Është e turbullt dhe shumë e dyshimtë lloji dhe cilësia e përgatitjes sonë shkencore. Shikoni çfarë paradoksi që ka sot me Akademinë tonë të Shkencave. Produktin e detyrueshëm shkencor e ka zëvendësuar burokracia sajuese e titujve të rremë, ceremonive boshe dhe gradave shkencore pa produkt real shkencor. Një fenomen i padurueshëm shoqëror që do revoltonte çdo shoqëri. Nëse parashtrohen p.sh. themelet e një sistemi apo lëvizje idesh, çështja e kuptimeve të drejta, bazuar në gjurmime të sakta filozofike, është një çështje kryesore në formimin e shëndoshë intelektual. Ky ka qenë një defekt i vazhdueshëm i ardhur si pasojë e konsiderimit të nocioneve të “kulturës” dhe “intelektualitetit” në mënyrë të gabuar. Në vetvete, intelektuali i vërtetë është njeriu që përmbledh dy cilësi kryesore: së pari, të zotërojë një ide të qartë, një dituri të plotë mbi botën dhe rrjedhën e historisë njerëzore që nga lindja e deri më sot, gjerësisht, në çdo pikëpamje. Së dyti, dhe më kryesorja, është që gjykimit të përgjithshëm të njerëzimit të jetë në gjendje t’i shtojë edhe mendimin personal. Atëherë, do të mund të shtrohet pyetja, mos vallë intelektual është dikush që studioi në një universitet të huaj dhe fitoi një diplomë? Jo, shumë herë jo. Nga ana tjetër, ka shumë njerëz në Shqipëri, të vjetër dhe të rinj, të cilët kujtojnë se duke mbaruar një shkollë apo një universitet kanë përfituar edhe patentën e intelektualit. Kjo të bën të pyesësh përsëri: A janë vallë kultura, diploma, intelektualiteti për kolltuk, apo kolltuku është vetëm për ta? Të gjitha këto koncepte të intelektualitetit janë të gabuara, pasi për të qenë, doctus ose i ditur, nuk mjafton vetëm doktoratura, nevojiten aq shumë cilësi të tjera shoqërore, morale dhe etike.



