DIMENSIONI HISTORIK I PAVARËSISË SË KOSOVËS
Nga akademik Jusuf Bajraktari
Të nderuara Zonja dhe Zotërinj,
Të nderuar Akademikë, përfaqësues të Institucioneve të Kosovës e të Prishtinës dhe përfaqësues të mediave
E mërkurë, 18 nëntor 2026
DIMENSIONI HISTORIK I PAVARËSISË SË KOSOVËS
Nga akademik Jusuf Bajraktari
Të nderuara Zonja dhe Zotërinj,
Të nderuar Akademikë, përfaqësues të Institucioneve të Kosovës e të Prishtinës dhe përfaqësues të mediave
Sot, kur po shënojmë 10-vjetorin e Pavarësisë së Kosovës, me këtë eveniment shkencor, është e natyrshme që t’i kujtojmë me pijetet të thellë përpjekjet dhe të bëmat e të parëve tanë, të cilët gjatë shekujve nuk kursyen mundin, djersën, gjakun dhe vlerat e tyre njerëzore për t’i dal zot Dardanisë antike dhe Kosovës së sotme.
Një vend nderi në këtë kuadër kanë dëshmorët e lirisë, luftëtarët trima të UÇK-së, të personifikuar me Adem Jasharin e heronjë të tjerë si dhe mendjendriturit, anëtarët e kësaj Akademie si Prof. Ali Hadri, Prof. Fehmi Agani, Prof. Gazmend Zajmi, Presidenti historik Dr. Ibrahim Rugova dhe shokët e tyre më të ri të cilët ditën të endin, në kohë shumë të vështira me kujdes e pedatëri fijet e penjëve të një përlhure të bukur që simbolikisht njejtësohet me hartën e Kosovës shtet i pavarur dhe sovran.
Prandaj auditor i nderuar,
Qasja ndaj kësaj teme kaq komplekse është një detyrë e studiuesve të disiplinave të ndryshme humanitare, të cilët me përkushtim do t’i elaborojnë të gjitha elementet dhe faktet historike që do mundësojnë ngritjen e një projekti monumental në përkujtim të sakrificave kombëtare për lirinë dhe pavarësinë e Atdheut tonë.
Këtë vit, kur me krenari po shënojmë disa jubile të rëndësishëm, nga e kaluara e jonë historike, pa dyshim, spikatë ngjarja më e re, e cila me të drejtë mban vulën më domethënëse të shumë përpjekjeve dhe sfidave të imponuara nga kërkesat e ligjshme që një popull e synon arritjen e objektivave kryesore identitare, siç është atributi Pavarësia.
Në këtë punim do të analizojmë me argumente, natyrisht, për aq sa lejojnë koha dhe kriteret shkencore, rrugën e gjatë të përpjekjeve dhe organizimeve politike e ushtarake për realizimin e kësaj ideje fisnike, që me këtë rast po e shënojmë 10 vjetorin e Pavarësisë së Kosovës.
Kjo datë sikur i ka ndarë jo vetëm kujtimet për të kaluarën, por gjithnjë e më shumë simbolizon vlerësimet për ngritjen, përparimin dhe çlirimin e çdo avancimi apo ngecjeje të vlerave të jetës shoqërore, ekonomike e sociale të Kosovës. Në kumtesën time, do të analizoj gjithanshëm faktorët relevantë të cilët gjatë historisë e kanë kondicionuar dhe herë-herë fuçizuar idenë e Pavarësisë së Kosovës, e cila fatmirësisht u jetësua me dinjitet të plotë, pikërisht para dhjetë vjet e tre muaj.
Në këtë punim do të elabarohen e trajtohen në pika të shkurtra të gjitha ngjarjet e figurat kryesore nëpër etapa të veçanta historike nga Lidhja Shqiptare e Prizrenit, e cila edhe pak ditë shënon ditëlindjen e saj të 140, organizatë kjo e para e këtij lloji në aspektin politik dhe ushtarak në hapsirën tonë kombtare. Ajo kishte një program të avancuar politik për kohën, në bazë të të cilit u vunë themelet e kombit modern shqiptar dhe të afirmimit të ideve të Rilindjes Kombëtare Shqiptare e deri në aktin sublim të 17 shkurtit 2008, ditës së shpalljes së Kosovës shtet sovran e i pavarur.
Rrugëtimi i gjatë i ideve dhe lëvizjeve çlirimitare nëpër dallgët e trazuara të interesave të gërshetuara në Ballkan, shpesh herë i ka detyruar elitat dhe protagonistët e ndryshëm të adaptohen edhe me rrethana kundërthënëse shoqërore vetëm e vetëm për të ruajtur synimin madhor – arritjen e pavarësisë si parakushtin themelor për konsolidimin dhe përparimin e shtetit kombëtar.
Këto ide të ligjshme e të natyrshme identifikohen me kryengritjet e vazhdueshme nga Lidhja e Pejës (1899) e deri te Kryengritja e përgjithshme e vitit 1912, e cila lindi dhe morri flakë të pandalshme në Kosovë për t’u përhapur gjithandej në viset shqiptare. Siç është e mirënjohur, rrjedhat historike që nga Konferenca e Ambasadorëve e 1913 në Londër e deri me lëvizjet e mëdha shoqërore të 20-vjetëshit të fundshekullit XX, Kosova pati një fat të thuash tragjik, i cili shpeshherë dukej sikur çdo gjë morri fund. Mirëpo pikërisht në momentet më kritike sikur buqet fuqishëm një vullkan i lëvizjeve të modifikuara në harmoni me interesat e kohës për të vazhduar maratonën drejt cakut të lirisë, e ku të gjitha këto kanë edhe protagonistët e tyre, që do të qëndrojnë në ballë.
Me këtë rast po i përmendim shkarazi, pa patur mundësi trajtimi më thellë të këtyre ngjarjeve e figurave të cilat u dhanë shpirt lëvizjeve shoqërore të kohës. Të gjitha këto janë tema të veçanta që kanë histori, të arritura por edhe dobësitë e tyre. Këto lëvizje që nga KMKK, I cili u formua pikërisht para 100 vjetëve, në vigjilje të përfundimit të LPB si një etapë përmbyllëse në historinë e Evropës dhe njerëzimit e deri te lëvizjet çlirimitare, midis dy Luftërave Botërore, Konferencës së Mukjes, Lidhjes së Dytë të Prizrenit, Konferencës së Bujanit duke ardhur te Deklarata e Pavarësisë së 2 korrikut dhe Kuvendi historik i Kaçanikut të 7 shtatorit 1990. Sikur ky Kuvend hapi rrugën e një lëvizje të re, origjinale me orientime të qarta euro-atlantike gjatë vietve të 90 të shekullit XX.
Terrori dhe shtypja e egër e pushtetit policor serb në kohën e Millosheviqit, me shkeljet më flagrante të të drejtave elementare njerëzore e politike të popullit të Kosovës krijuan rrethanet e favorshme për lindjen e UÇK-së, e cila me rezistencën e armatosur bindi opinionin qytetërues botërorë për nevojën e një ndërhyreje humanitare ushtrake të NATO-së në Kosovë me 24 mars – 12 qershor 1999. Intervenimi i NATO-s realizoj andrrën shekullore të çlirmit defenitiv të Kosovës.
Lufta në Kosovë dhe zgjedhja e krizës së saj shënuan fundin e konflikteve të përgjakshme në ish-Jugosllavi. Me Kosovën shtet i pavarur dhe sovran, i shpallur me 17 shkurt 2008, është formësuar përfundimisht harta politike e Ballkanit dhe krijimi i postullatave për një jetë të re e te barabartë të popujve të tij.
_____________________
(Kumtim i mbajtur në Simpozium Shkencor Ndërkombëtar “Pavarësia e Kosovës dhe sfidat e shtetndërtimit”, organizuar në 10 vjetorin e Pavarësisë së Kosovës, Prishtinë, 17.5.2018)
Aktualitet
Rekord në Ballkan/ 11,4 mijë studentë nga Shqipëria studiojnë jashtë, kryesoisht në Itali e GjermaniAktualitet
Prishtina shtrenjton parkimin, deri në 20 Euro për një ditë në qendërAktualitet
Shqipëria dhe Kosova forcojnë bashkëpunimin për shpëtimin në maleAktualitet
Bota përballet me mungesë financimi prej 30 trilionë EuroshAktualitet
Turizmi botëror drejt rekordit: 1.57 miliardë mbërritje më 2026


