E mërkurë, 18 nëntor 2026

Rubrikat

Mbështet Limit.al

“Testamenti” i Sabri Hamitit

Libri më i ri i Akademik Sabri Hamitit, “Testamenti”, është libri i 41-të i autorit që këto ditë ka parë dritën e botimit në edicion të Akademisë së Shkencave dhe Arteve të Kosovës. Libri është paraqitur në serinë e botimeve të ASHAK-ut në Panairin e Librit në Tiranë që po mbahet këto ditë. Libri ka 376 faqe të formatit të madh, ndërsa këtu po sjellim të plotë Parathënien e librit.

PARATHËNIE

            Libri Testamenti përmban shkrimet kritike për letërsinë shqipe, të bëra në vitet e fundit. Këto shkrime klasifikohen në tri pjesë: I. Lirika shqipe, II. Leksione dhe III. Testamenti, që me ide e procedime letrare lidhen domosdoshmërisht në një sistem me librat pararendës: “Bioletra”, “Tematologjia”, “Albanizma”, “Utopia letrare”.

            Në pjesën e parë, “Lirika shqipe”, trajtohet lirika si thelb i artit letrar, që si qenie, si thurje e si komunikim shfaqet në trajtë të klithmës emocionale, në trajtë të thirrjes identitare e, më rrallë, në trajtë të shqiptimit metafizik. Që nga zanafilla dy trajtat e para janë pranuar më lehtë e janë interpretuar më shtruar. Këtë herë është bërë përpjekje për interpretim të poezisë së mendimit, lirikës metafizike, të autorëve shqiptarë. Profecia poetike e Pjetër Bogdanit, lirika romantike e Jeronim de Radës, doktrina letrare e Naim Frashërit, lirika klasike e Ndre Mjedjes, testamenti lirik i Gjergj Fishtës, lirika moderne e Lasgush Poradecit, misioni poetik i Esad Mekulit, urtia poetike e Azem Shkrelit. Është parë domosdoshmërisht edhe thelbi identitar e shqiptimi elegjiak i kësaj lirike, që merr forma të ndërliqshme poetike.

                    Në pjesën e dytë, “Leksione”, (duke u nisur nga thelbi i nocionit “leksion”, së pari si “zgjedhje” e “lexim” dhe së dyti si “ligjërim”) janë trajtuar fenomene karakteristike të letërsisë shqipe. Te kapitulli “Gjergj Kastrioti (Variacione për heroin nacional)” kërkohet paradigma letrare e historisë dhe e letërsisë së identitetit: nisur nga amëza letrare, duke kaluar nëpër format e letërsisë në poezi, në dramë e në prozë, të autorëve të njohur shqiptarë. Te “Ujdhesa e shpëtimit” diskutohet drama e krijuesit dhe veçoria e krijimit letrar në diasporë. Në “Lamberci e Çabej: për letërsinë shqipe”, bëhet ballafaqimi i dijetarit gjerman e dijetarit shqiptar rreth zanafillës dhe zhvillimit të letërsisë shqipe. Në kapitullin “Një histori alternative e letërsisë shqipe”, rroket në trajtë teorike e në interpretim praktik letërsia shqipe e shkruar në gjuhë të huaja, duke tematizuar dhe mënyrën e komunikimit të saj në sistemin e tërësishëm të kësaj letërsie.

                Në një kapitull trajtohet letërsia dokumentare, si letërsi e logorit, e Zef Pllumit, duke lexuar edhe veprat postume të tij. Një kapitull tjetër ruan në vëmendje murgun letrar Anton Pashkun, duke interpretuar tekstet e tij më të fundit, dhe duke i vënë në relacion me prozën e tij moderne dhe letërsinë bashkëkohore shqipe. “Letërsia si kujtesë”, e trajtuar si fenomen universal letrar, vë në dukje trashëgiminë kulturore individuale si thelb të ligjërimit letrar te autorë të shekullit njëzet.

                Trajtesa “Ego: romani bashkëkohor” tematizon ballafaqimin e Autorit me Lexuesin në tekstin e romanit shqiptar të fillimit të shekullit XXI. “Mësimi i letërsisë” diskuton letërsinë si vlerë fundamentale shpirtërore të kombit dhe kompleksivitetin e e mësimit të saj në katedra, duke tejkaluar rrezikun e klishetizimit të formave letrare, të cilat janë të hapura përjetësisht dhe akceptohen në formë të varianteve nëpër sensibilitetin e brezave.

        Në pjesën e tretë, “Testamenti”, bëhet shenjimi i të dhënave letrare në kohë, autorë, vepra, stile, individualitete, formacione, të gjitha në një sistem të lidhur për të krijuar raportin e komunikimit të tërësishëm letrar mbrenda sistemit të letërsisë nacionale.

Të fundit

  1. Aktualitet

    Rekord në Ballkan/ 11,4 mijë studentë nga Shqipëria studiojnë jashtë, kryesoisht në Itali e Gjermani
  2. Opinione

    Trazira në Europë, aty ku Perëndimi i trazuar takohet me Lindjen paqësore
  3. Aktualitet

    Prishtina shtrenjton parkimin, deri në 20 Euro për një ditë në qendër
  4. Aktualitet

    Shqipëria dhe Kosova forcojnë bashkëpunimin për shpëtimin në male
  5. Aktualitet

    Bota përballet me mungesë financimi prej 30 trilionë Eurosh

Më shumë nga Bota