E mërkurë, 18 nëntor 2026

Rubrikat

Mbështet Limit.al

JUSUF BUXHOVI, PERSONALITET POLIEDRIK, LETRAR, PUBLICISTIK DHE I SHKENCËS HISTORIKE – Nga Shefqet Dibrani

Jusuf Buxhovi, në radhë të par është shkrimtar, po e cilësojmë me këtë epitet, sepse kështu ia do zemra ta trajtojmë, por sa qëndron kjo si e vërtetë(?!), faji bie mbi te, sepse Buxhovi me punën e tij studiuese në fushën e historisë, sikur e ka mundur baraspeshën e shkrimtarit, dhe kur kësaj ia shtojmë edhe studimet pasuniversitare në fushën e historisë, kushdo që t’ia caktojë vendin e historianit nuk do të gaboj, madje nuk do të  bëjë as një mëkat.

Ndërsa një pjesë tjetër e lexuesve dhe bashkëkohanikëve të tij, Jusuf Buxhovin e njohin si gazetar të vyeshëm, madje edhe si kritik letrar, i cili me shkrimet e tija të njohura ka bërë emër edhe në fushën e publicistikës, kurse me trilogjinë “KTHESA HISTORIKE”, edhe përkundër dëshirës së tij(?!), Ai e ka marrë epitetin edhe të publicistit, dhe mendja ma thotë sikur tani t’ia venim vetëm epitetin e një “publicisti”, përsëri nuk do të bënim asnjë mëkat, sepse nëse këto gjëra janë për mëkate, përsëri fajtor është veta Ai, pse është marrë kaq shumë, kaq dendur e kaq mirë me publicistikë.

Këto tri fusha krijuese në të cilat ka shkëlqyer Jusuf Buxhovi, e përbëjnë një trilogji të angazhimeve të tija si shkrimtar, publicist dhe historian. Angazhime këto që nuk e zbehin edhe një angazhim tjetër i cili del më në pah, pikërisht në trilogjinë “KTHESA HISTORIKE”.

Fjala është për Jusuf Buxhovin, politikan, ku në asnjërën nga tri fushat e theksuara, mendja ma thotë, se nuk ka pasur më shumë suksese se sa në politikë, ndonëse ai vet, as nuk e thotë dhe as nuk do ta pranojë vetveten si politikan?! Po, faktet flasin në favorin e mendimit tim, sepse pikërisht me emrin e Jusuf Buxhovit, herëdokurdo do të lidhen jo vetëm proceset që kanë ndodhur, por me te lidhen epokat që ndryshuan Kosovën. Ky konstatim, për mendimin tim, nuk është i panjohur, por pse hezitojmë ta pranojmë është çështje krejtësisht tjetër. Apo ky na qenka një paradoks i sojit të vet, se duhet të vdiset, (tamam siç e kam thënë në një poemë kushtuar Visar Zhitit), për t’ia pranuar famën. Ndoshta është kjo arsye, pse vazhdimisht po e lus Zotin, bile të paktën Buxhovi ta përjetoj të kundërtën, pra t’ia pranojmë famën për të gjallë të tij.

E, nëse dikush mendon se në shkatërrimin e Jugosllavisë, drejtpërdrejt ka ndikuar Kosova, dhe nëse e pranojmë se për ndryshimet e koncepteve politike në këto hapësira rol themelor, rol specifik, dhe rol të veçantë ka luajtur Lidhja Demokratike e Kosovës, atëherë duhet ta pranojmë edhe rolin që ka pasur në këto procese, (qysh në embrion), vet Jusuf Buxhovi, qoftë si ideator, e qoftë si kreator i këtyre proceseve, që pashmangshëm ndikuan në të gjitha zhvillimet e më pastajme në Kosovë dhe përgjithësisht në hapësirën shqiptare në ish Jugosllavi.

Këto elemente, ku më shumë e ku më pak, shfaqen në tërë veprimtarinë e tij krijuese, veçmas në librin e parë të trilogjisë “KTHESA HISTORIKE”, përkatësisht te libri “Vitet e Gjermanisë dhe epoka e LDK-së”, në të cilin sjell argumente të pamohueshme për zhvillimet e asaj kohe, duke e pasuruar krijimtarinë e tij në fushën e studimeve historike me trilogjinë tjetër mjaftë voluminoze “KOSOVA”, (tash në 8 vëllime), ku do t’i kristalizoj, si askush tjetër, jo vetëm angazhimet e tija, por do t’ia vejë edhe konturet e shkencës së historisë së këtij vendi.

Kurse për mua, si anëtarë dhe veprimtar i LDK-së, jo vetëm që mi freskoi kujtimet, por përmes këtij libri kam kuptuar se paskam qenë afër, shumë afër atyre burimeve, ose thënë më mirë, vazhdimisht qenkam informuar drejtpërdrejt nga protagonistët e librave, të cilët më paskan pajisur me të dhëna të sakta (qysh në atë kohë!), për rolin e madh të autorit, në krijimin, themelimin dhe zhvillimin e LDK-së, dhe jo vetëm të LDK-së.

Këtë pohim, nuk besoj se mund ta mohojnë as të “gjallët e vdekur?!” të LDK-së, të cilët në përvijim kohërash kanë lakuar, kanë devijuar e janë konvertuar sipas rastit e çastit, madje jo pak duke u përpjekur të shembin edhe “Epokën e LDK-së”, këtë epokë për të cilën ka shkruar me kompetencë dhe dashuri Jusuf Buxhovi. Madje nuk mund ta mohojnë as konvertuesit e koncepteve të vonuara të cilët në emër të demokracisë, po bëjnë diferencime klasike sipas recetave të një kohë tashmë të harruar.

Natyrisht se, LDK-ja, ishte strumbullari i lëvizjeve të mëdha ku do t’i bie edhe merita për shembjen e epokës së errët të komunizmit bolshevik edhe në hapësirën tonë, përkatësisht LDK-së i bie merita specifike pse e trandi marksizëm – leninizmin dhe stalinizmin shqiptar, ku pa asnjë mëdyshje, “Epoka e LDK-së”, ishte vendimtare për kahen e Kosovës Evropiane, pa të cilën vendi ynë, Kosova jonë kurrë nuk do të vinte në të tashmen e pritur. Por, Jusuf Buxhovi i mësuar të bëjë “Epoka të mira”, tani me trilogjinë historike për “Kosovën”, (tash në 8 vëllime), i ka sublimuar angazhimet e tija edhe në fushën e shkencës historike, duke u bërë historiani i parë që për shkencën e historisë së Kosovës e bëri “epokën e historisë shkencore“, të këtij vendi.

Por, siç dihet autori për vite të tëra ka jetuar dhe vepruar në Gjermani, mendja ma thotë se në vetëdijen e tij janë ngulitur tipare gjermane, d.m.th. Jusuf Buxhovi është gjermanizuar, e më këtë e ka shtuar veprimtarinë e vet prodhuese të tipit gjerman. Se mbase prodhimtaria e këtij vendi (Gjermanisë), duke vërshuar e ka dominuar tregun, jo vetëm atë evropian, por dominimet janë me përmasa kontinentale, dhe dosido me kalimin e kohës ky vend e kjo prodhimtari u tregua, jo vetëm dominuese, por e pëlqyeshme, bile edhe e pranueshme.

Shtrohet pyetja: Çka ndërlidhet veprimtaria krijuese e Jusuf Buxhovit me politikën e industrializimit gjerman?! Mendoj, se në një plan a në një tjetër ka ngjashmëri të forta, sepse Jusuf Buxhovi edhe pa ndihmën e LDK-së për të cilën ka bërë shumë, edhe pa ndihmën e qeveritarëve që po e përjashtojnë edhe nga “Tribunat shkencore”, ai po ecën në pozitë vertikale, dhe përkundër heshtjes së Shtetit, dhe heshtjen e pakuptimtë  të vet partisë – LDK-së, për të cilën Ai bëri shumë, prodhimtaria e tij kaq e begatshme po çanë drejt pushtimit të hapësirës globale – kuptohet në suazat e globalizmit nacional e kombëtar.

Më duket se pikërisht këtu qëndron ajo esenca e ngjashmërisë për të cilën unë po aludoj, përkatësisht te fuqia e tij krijuese, te prodhimtaria e tij e begatshme në disa fusha, ku në secilën fushë është treguar më i suksesshëm se sa në tjetrën, dhe me kalimin e kohës edhe prodhimtaria e Buxhovit, (si ajo gjermane), po bëhet dominuese, e pëlqyeshme, bile edhe e pranueshme!

E nëse industrializimin gjerman e shikojmë me llupen dhe precizitetin zviceran, (gjithmonë në kërkim të kualiteteve), që kanë të bëjnë me disa kërkesa specifike për prodhimtari më precize dhe më të mirë, atëherë edhe krijimtaria e Jusuf Buxhovit, ka mundësi të lëngon, a të ketë defekte në plotësimin e disa kritere profesionale, veçmas të aspektit teknik, të cilat një shoqërie e emancipuar, një shoqëri e kulturuar e cila pretendon se është demokratike dhe që mëton për integrime Euro – Atlantike, shoqëri kjo që punon me përkushtim për vendin e vet, duhet t’u rreket gjërave nga prizmi pozitiv për t’i perfeksionuar e avancuar këto vlera, e jo sipas metodologjisë komuniste, duke i mohuar e shkatërruar pa arritur kurrë për t’i rinovuar e le më për t’i ndërtuar të tjerat, ashtu siç ka bërë me mund e sakrifica Jusuf Buxhovi.

Prandaj po e sugjeroj shoqërinë tonë që sa më shpejtë të vetëdijesohet dhe dali nga kjo letargji e amulli ku është pllakosur, dhe të vlerësoj realisht angazhimin dhe kontributin e Jusuf Buxhovit, pa dilema e hipoteka, që ta shpërblej autorin me “NJOHJEN E MERITAVE”, për punën e tij krijuese e shkencore, në shërbim të letërsisë, historiografisë, shkencës dhe përgjithësisht t’ia pranoj meritat si ideolog për ndryshimet e mëdha gjeostrategjike, konceptuale e Euro Atlantike për Kosovën, që falë mendjes dhe dijes së tij të gjitha proceset e ndryshimeve të mëdha që nga datat 23 dhjetor 1989, kanë vulën dhe nënshkrimin e tij.

Shefqet Dibrani

Të fundit

  1. Aktualitet

    Rekord në Ballkan/ 11,4 mijë studentë nga Shqipëria studiojnë jashtë, kryesoisht në Itali e Gjermani
  2. Opinione

    Trazira në Europë, aty ku Perëndimi i trazuar takohet me Lindjen paqësore
  3. Aktualitet

    Prishtina shtrenjton parkimin, deri në 20 Euro për një ditë në qendër
  4. Aktualitet

    Shqipëria dhe Kosova forcojnë bashkëpunimin për shpëtimin në male
  5. Aktualitet

    Bota përballet me mungesë financimi prej 30 trilionë Eurosh

Më shumë nga Bota