E mërkurë, 18 nëntor 2026

Rubrikat

Mbështet Limit.al

Nderim, në përvjetorin e ndarjes nga jeta: ZEF MARASH GECAJ, ATDHETAR E LUFTËTAR, NË MALËSINË E GJAKOVËS (TROPOJË)…

Nga: Nuredin S.Lushaj, arsimtar veteran e autor botimesh

E kam njohur që në rini, këtë burrë atdhetar e luftëtar të Malësisë së Gjakovës (Tropojë), jo vetëm se kemi banuar familjarisht afër njëri-tjetrit, por edhe sepse babai im, Sadik Selman Lushaj e ka pasur atë njeri të dashur ose “jaran”, si shprehemi nga anët tona. Po kështu, i kam njohur nga afër të bijtë e tij dhe, kur e ushtrova detyrën e mësuesit, u dhashë mësim nipërve e mbesave. Prandaj, shpesh here, kam dashur që të shkruaj pak radh,ë për jetën e tij të thjeshtë, por që e frymëzon brezin e ri, për ta dashur sa më shumë Shqipërinë.

Zef Marash Gecaj lindi më 15 tetor 1887, në fshatin e bukur malor të krahinës së Nikaj-Mërturit, Curraj i Epërm, atje ku shkoi për herë të parë, para disa kohësh, rruga e makinës. Babaj i tij quhej Marash Uka , ndërsa nëna Cucë Kadria, bijë nga një familje e njohur e fshatit Mulaj, të asaj ane. Në fundin e shekullit 19-të, pra kur ai ishte vetëm 6 vjec, u shpërngulën fammiljarisht për në fshatin Markaj të Tropojës. Për ta siguruar mbijetesën, më i rrituri i konakut, Mark Halili dhe ai, u morën kryesisht me blegtori. Por, si i thonë fjalës, mbetën “me plaka në krahë”, pasi më vonë u shpërngulën për në fshatin e vogël Rosujë dhe më tej, në Fang të Bujanit.

Në vitet para shpalljes së Pavarësisë, jo vetëm në fshatrat Markaj e Bujan ose në Kolgecaj e më tej, në Malësinë e Gjakovës, nuk kishte shkollë. Pra, Zefi i vogël mbeti pa mësuar shkrim e këndim. Por, nga natyra, kishte zgjuarësi të vecantë. Duke qendruar pranë të moshuarëve, mësoi   qindra vargje të këngëve popullore, sidomos këngët e Mujës e Halilit, nga “cikli i kreshnikëve”, pasi kishte dhe një kujtesë për t’u admiruar.

Kur Zef Marashi mbushi moshën afër 25-vjecare, pra në periudhën e kryengritjeve të mëdha antiosmane, u përshi në valën e tyre. Në këtë detyrë atdhetare e tërhoqi kryesisht bashkëfshatari, nga Curraj i Epërm, atdhetari i njohur, Gjelosh Ramë Mrishaj. Ky kishte nisur të bënte emër për qendresën e vendosur ndaj cdo pushtuesi. Por tërë populli i Malësisë së Gjakovës kishte rrokur armët, për liri e pavarësi. Ata kishin në krye Bajram Currin, tani “Hero i Popullit” e “Nderi i Kombit”, me bashkëpunëtorët e tij. Me guxim e trimëri të pashoqe, ata u përballën ndaj sulmeve të egra të pushtuesve osmanë.

Nga një kujtimi i Zefit, për luftën e njohur të Carralevës, në maj 1912, afër Gjakovës së Kosovës, sic ka komentuar dhe një historian, shumë vite më vonë, dëshmohet:

“Asqeri i Vesel Pashës a hi në Gjakovë e dojshin me na shkelë vendin, me na marrë sylahin (armët) dhe me na shtërngue me shkue nizamë e me dhanë xhelep e vergji. Atëherë, asht qitë potera (kushtrimi) në Malësi, me i dalë përparra dhe me e pritë me luftë anmikun. Kush mujti me ecë e kush ka pasë shëndet , u bashkuan me nji fjalë, “ në shtatë e në shtëtëdhjetë” vjec….

Në atë luftë të rrebtë, Papuca i Dojane (Ali Jakupi) e vrau bimbashin, por mbeti edhe vetë i vramë. Më vonë, populli i këndoi kështu: “Qai Papuca, djalë i ri,/ fort po qet kapakli,/ i bjen bimbashit bri për bri./Bani bimbashi, “hajmedet”/ c’më përpoqi në këtë milet!?” Aty u vra edhe Ndue Zeneli, prej Nikaj-Mërturit. Ushtria osmane iku dhe aty mbeti topxhia. Atëherë, Ndou shkoi me pushkë në dorë drejt atij. Të dy e qëlluan shoqi-shoqin dhe mbetën të vdekun”(Kujtim nga Zef Gecaj, në librin “Lufta për lirimin kombëtar, në vitet 1878-1912”, Tiranë, faqe 445, përgatitur nga Petraq Pepo).

Armën Zefi e mbante gjithmonë pranë dhe dinte ta përdorte mjaft mirë. Për këtë gjë dëshmohet edhe nga fakti se shpesh shkonte i armatosur, kur e kërkonte Bajram Curri, i cili zakonisht rrinte te malësori Shpenda Balia, në fshatin Margegaj dhe te Sali Mani, në fang të Bujanit, si dhe te Dulë Alia, në Dragobi e tjerë. Për bashkëpunimin e tij me “Plakun e Maleve” B.Curri, flet edhe një copë leximi, në librin “Këndim”, për klasët e 4-ta dhe që qarkulloi në Shqipëri për disa vite shkollore(1959-1970). Aty tregohet edhe se si xhandarët zogistë e arrestuan kusheririn e tij, Mark Halilin, sepse nuk e tregoi vendndodhjen e Bajram Currit.

Në vitet e luftës për liri, djali i madh i shtëpisë , Xhemë Pjetrush Gecaj u lidh ngusht me Lëvizjen Antifashiste. Ai ishte pjesëtar i cetës së parë partizane të Tropojës, e cila u krijua në maj 1942. Më pas, ai u reshtua në batalionin “Bajram Curri” e në Brigadën e 25-të Sulmuese dhe më tej në Brigadën e 6-të Sulmuese, e cila luftoi në ish-Jugosllavi. Në këtë periudhë, baba Zef e bashkëshortja e tij, Zojë Gjeloshi-Selmani (Gecaj), nga Kapiti, ishin përkrahës të kësaj lufte clirimtare. Në shtëpinë e tyre gjetën strehë, bukë e veshje, sa herë shkonin bashkëluftëtarë të Xhemës, deri nga Gjakova, duke venë edhe kokën në rrezik, nga pushtuesit fashistë e nazistë. Vecanësisht, ata u përballën me armikun pushtues, në Opercionin e Dimërit të vitit 1944.

…Pas clirimit të Shqipërisë, vetë Zefi punoi pa u lodhur për ndërtimin e jetës së re. Bijtë e tij ndoqën shkollat dhe shërbyen në radhët e Ushtrisë, në shtyp e në arsim. Gjithashtu, ata morën pjesë në aksionet rinisë, si në ndërtimin e Kombinatit të Tekstileve në Tiranë, në hidrocentralin mbi lumin e Matit, në rugën automobilistike Shëmri-Kolgecaj, në hekurudhën Rrogozhinë-Fier etj.

Atdhtari e luftëtari Zef Marash Gecaj u nda përgjithnjë nga jeta, më 17 janar 1970, kryesisht, si shkak i gripit të rëndë të “Hang-Kongut”. Familjarë dhe shumë të njohur të tij e përcollën atë me nderimet, që meritonte, për në banesën e fundit. Megjithëse kanë kaluar shumë vite nga ajo kohë, këtë burrë trim, luftëtar e atdhetar liridashës e përparimtar, e kujtojnë me nderim e respekt: bashkëkohës të tij dhe pasardhës të veteranëve të luftës e të punës, në Malësinë e Gjakovës (Tropojë).

I paharruar qoftë, në breza, kujtimi i tij!

Tiranë, 15 janar 2019

Zef Marash Gecaj

Zef M.Gecaj, me nipin, Arianin (1967)

Të fundit

  1. Aktualitet

    Rekord në Ballkan/ 11,4 mijë studentë nga Shqipëria studiojnë jashtë, kryesoisht në Itali e Gjermani
  2. Aktualitet

    Prishtina shtrenjton parkimin, deri në 20 Euro për një ditë në qendër
  3. Aktualitet

    Shqipëria dhe Kosova forcojnë bashkëpunimin për shpëtimin në male
  4. Aktualitet

    Bota përballet me mungesë financimi prej 30 trilionë Eurosh
  5. Aktualitet

    Turizmi botëror drejt rekordit: 1.57 miliardë mbërritje më 2026

Më shumë nga Zëra