E mërkurë, 18 nëntor 2026

Rubrikat

Mbështet Limit.al

“DJALOSHI NGA CURRAJ I EPËRM”

(Homazh për ing. Martin Lulash Gecaj, një nga personalitetet e shquara të gjeologjisë shqiptare, të ndërtimit të HEC të Fierzës, të Tregtisë së Jashtme të Shqipërisë, të kulturës shqiptare, i cili ndrroi jetë në Durrës, më 5 qershor 2020, në moshën 70-vjeçare)

Nga Frrok VUKAJ

Inxhinieri i ndjerë, në moshën 70 vjeç, është ndarë  nga kjo jetë me 5 qershor 2020.

Shkrimin me titullin e parë e kam shkruar në vitin 2006, e botuar po këtë vit në librin “Krenari për vendlindjen” (Triptik për Nikaj-Mërturin). Ka qënë e mbetet një ndër intelektualët më të shquar të Tropojës e më gjerë, i mirënjohur për arritje e suksese në profesionin e tij, për një familje shembullore, për vlera të spikatura pozitive e ura komunikimi, i cili  do të mbahet mend e kujtohet gjatë.

Në jetën e përditshme ndeshim në heronj të vërtetë që meritojnë nderim e respekt të veçantë, siç ndeshim ‘heronj” mburravecë e me kokën përpjetë. Më e vështira është të zbulojmë ata të heshturit e modestët, që gjithë jetën e shkrijnë për shoqërinë, pa u ndjerë e pa u mburrur. Zbulimi i këtyre vlerave do të jetë një shërbim i madh, jo vetëm për komunitetin, por edhe më gjerë. Afirmimi i shembujve të tillë është më shumë nder e vlerësim për ne, se sa për ata.

Po mundohem të sjell një shembull të gjallë, i ndodhur para rreth 30 vitesh më parë (tashmë janë bërë mbi 40 vite), shumë i vlerësuar në atë kohë nga personeli inxhiniero-teknik e punëtorët e hidrocentralit të Fierzës.

…Është marsi i vitit 1978. Punimet në hidrocentralin e Fierzës kanë përparuar shumë. Edhe në sheshin, ku do të ndërtohet Kulla e Portalit të tunelit  të shkarkimit Nr. 3 vazhdojnë punimet e gërmimet. Nga këto punime është shkaktuar prishja e ekuilibrit natyror të shpatit malor. Për rrjedhojë janë shkaktuar shtatë çarje, ku e fundit ishte më aktive, çka do të thotë se ajo  është shtytëse. Në pamjen e parë këto fakte që përshkruam duken të ftohta e pa shumë emocion.( Kështu e kashkenca, por vlerat janë të mëdha).

Por syri i punëtorëve e specialistëve shohin një problem, ndonjëri dyshon për diçka serioze, po gjithçka në kuadrin e hamendjeve. Dukej vetëm maja e ajsbergut, bile shumë më pak. Para tyre qëndronte një problem shumë serioz e i ngutshëm: bëhej fjalë për një masiv dheu, qindra metra kub, i cili mund të rrëshqiste nga çasti në çast, duke rrafshuar çdo gjë e mbi gjithçka jetë njerëzish, ndoshta, me qindra punëtorë e specialistë, pa përmendur makineritë e shumta. Dyshimet për një tragjedi të mundshme kanë ardhur duke u rritur. Ka filluar shkallë-shkallë, qysh te personeli inxhiniere-teknik i sektorit, duke vazhduar në atë të kantierit, drejtorisë së Hidrocentralit e deri në Ministrinë e Ndërtimi.

Tashmë, gjendja është drithëruese; ajo ka përfshirë jo vetëm dikasterin, por edhe Kryeministrinë. Alarmi tund karriget e pushtetarëve më të lartë. Me urgjencë mbërrijnë në Fierzë : zv. Kryeministri Pali Miska dhe Ministri i Ndërtimit RrahmanHanku, të shoqëruar nga inxhinierët më në zë të Republikës, nga ndërmarrjet e specializuara, gjeologji-gjeodezi për studime gjeologo-inxhinierike. Takimin e parë e bëjnë me drejtorin e Hidrocentralit, EminMusliu. Pas informacioneve të çastit, shkojnë drejtë e në objekt, aty ku kryheshin punimet, të cilat kishin shkaktuar prishjen e ekuilibrit natyror të masivit malor, duke dhënë çarjet.

Në sheshin e ndërtimit të Portalit të Tunelit Nr. 3 ndodhen përfaqësuesit më në zë të Qeverisë Shqiptare dhe specialistët më të njohur të kësaj fushe. Para tyre është masivi malor; i heshtur, i rëndë e kërcënues, me ato shenja drithëruese, si rrjedha e gjakut në damarët e trupit, a shenjat e llavës para shpërthimit të vullkanit.

Ballë për ballë ndodhen dukuritë e natyrës me intelektin e mençurinë e inxhinierëve, jo vetëm shqiptarë, por edhe kinez. Krahas tyre është autoriteti i madh i shtetit. Natyra duket e pamposhtur, por edhe njeriu me arritjet e tij është zot i natyrës. Pra, ballafaqimi bëhet jo vetëm me natyrën, por edhe i njeriut me njeriun, i mençurisë e përvojës me njëri-tjetrin. Beteja është e hapur. Inxhinierët kinez kishin një përvojë të madhe pune në hidrocentrale. Besimi në aftësitë e tyre profesionale ishte i padiskutueshëm. Mendimi i tyre për të hapur një galeri e për ta mbushur atë me hekur e beton, pra për ta bërë në një farë mënyre “gozhdimin” e planit të rrëshqitjes, gati-gati po merrej në vlerësim për zbatim. Por, kryerja e punimeve të propozuara nga ana e tyre, kërkonte një punë relativisht të gjatë, deri në 4-5 muaj. Atëherë, kur po piqej mendimi e dukej se problemi po gjente disi zgjidhje, shfaqet në pikën më kulmore ai njeriu i heshtur, me profesionalizmin e aftësitë, me mençurinë  e thjeshtësinë, i cili shpërndan mjegullën e shkëlqen si drita e diellit. Kjo nuk është ëndërr, as u bë si me magji. Ka një prej ardhje, ka një rrugë të gjatë e të vështirë të dijes e të punës. Pa harruar atë dramën e mbetur pezull, ku personeli inxhiniero-teknik janë në mes jetës e vdekjes, duhet të tregojmë diçka nga jeta e atij, që u bë shpëtimtari i asaj situate.

Quhet Martin Lulash Geci, i pasionuar pas shkencës qysh në shkollën e mesme dhe me rezultate bindëse në shkollën e lartë. Kishte punuar 4-5 vite punë të suksesshme në Hidrocentralin e Fierzës, duke studiuar jo vetëm përvojën shqiptare, por edhe atë të huaj. Zotërimi i gjuhëve të huaja: italisht, frëngjisht dhe anglisht, ishte një bazë e shëndoshë për t’u njohur edhe me përvojën botërore. Për 2 muaj, me syrin e mprehtë e vlerësues qysh në dhënien e shenjave të para në shpatin malor,  ai nuk toleroi as nuk nënvlerësoi asnjë dukuri sado e vogël qe…Vëzhgim në objekt e thellim në literaturë. Studioi një material në gjuhën frënge, i përkthyer nga gjuha japoneze, në një kapitull të të cilit trajtohej edhe fenomeni i rrëshqitjes. Duke zbatuar me përpikëri atë metodologji studimi, në kushtet konkrete të terrenit, Martini vuri në kontroll të përditshëm çarjet e shfaqura në objektin e lartpërmendur. Ky studim i rreptë shkencor, intensiv e relativisht i gjatë: llogaritjet e krahasimet e përditshme e të përjavshme, të bëra disa herë me oponencë brenda vetvetes, krijuan bindjen e plotë në konkluzionet e tij, ndonëse ai shprehet me modesti e sinqeritet pas 28 vitesh:

“Debati zhvillohej rreth orës 9.00 të mëngjesit. Sipas llogaritjes së kryer nga ana ime, rrëshqitja do të ndodhte në orën 19.00 të asaj dite. Isha mjaft i tensionuar e kisha vetëm 2 vjet përvojë pune për problemet gjeologo-inxhinierike të Hidrocentralit. Kisha njëfarë ndrojtje të shprehja mendimin tim, aq kontradiktor me të gjithë pjesëmarrësit në atë debat. Ishte hera e parë, që kryhej  një llogaritje e tillë. Me gjithë bindjen shkencore, nuk kisha sigurinë e plotë se do të ndodhte vërtetë rrëshqitja. Në ndërgjegjen time më brente pyetja: po sikur të ndodhte rrëshqitja, do të jetë në gjendje shpirti im të përballojë tragjedinë, që do të shkaktonte ajo?!

E, për të mos e mbajtur atë barrë të rëndë në ndërgjegjen time, u shpreha me vendosmëri e ndrojtje…Sapo u shpreha, zv.Kryeministri urdhëroi të ndërpritej puna menjëherë e të shikonim, nëse do të ndodhte rrëshqitja. Të them të drejtën orët e pritjes për mua ishin orë ankthi, për faktin se në atë debat isha më i riu në moshë e me përvojë më të paktë se ata. Për të mos e zgjatur më, në orën  19.02 dhanë shenjat e para dhe në 19.05 ndodhi rrëshqitja e masivit malor. Rrëshqitën vrullshëm si ortek i zi, qindra metra kub dhe, gur, lisa e materiale të tjera. Te të pranishmit ishte e vështirë të përshkruheshin ato ndjenja të përziera: gëzim, entuziazëm, befasi, keqardhje për dëmin, por edhe krenari. Për mua qe kënaqësi shpirtërore, që mënjanuam një tragjedi; në të njëjtën kohë, ishte edhe një shtytje për të studiuar dhe punuar më me devotshmëri”.

Duke dëgjuar me vëmendje këtë rrëfim, në mendjen time bëja një paralelizëm ndërmjet Martinit e një bredhi, i cili rritet pak e nga pak, pa u ndjerë. E vjen një ditë, që nuk e mposhtin as rrebeshet, as furtunat, por qëndron kryelartë.

Për ngjarjen, shkrimtarja Shpresa Vreto pat shkruar në romanin e saj me titull “Vit i paharruar”. Martini është dekoruar edhe nga Presidiumi i Kuvendit Popullor i asaj kohe. Është vetë zona që me traditën, klimën e terrenin, harmonizon në mënyrë të përkryer madhështinë e natyrës, me botën e pasur shpirtërore të banorëve të saj: njerëz të thjeshtë, arsimdashës e punëtorë të palodhur, me të cilët kemi të drejtë të krenohemi.

Martini është bir i thjeshtë, por i shquar i Nikaj-Mërturit. Gjithë jetën ai e ka lidhur me profesionin e tij të inxhinierit. Ka shëtitur botën, si i thonë fjalës, qysh në kohën e monizmit dhe në vitet e demokracisë. Është domethënës edhe ky fakt: kur gati e kisha përfunduar këtë libër për botim, u takova përsëri me MartinGecajn. Ndër të tjera, ai më tregoi: “Nuk kam vetëm 2-3 ditë, që u ktheva nga një udhëtim në Kinën Jugore. Në këtë shtet-kontinent, kam shkuar edhe herë të tjera, por kësaj radhe udhët ajrore e tokësore ishin më të gjata, prandaj u lodha shumë. Megjithatë jam i kënaqur se i përmbusha qëllimet që i kisha vënë vetes në punën time të lirë”.

Të fundit

  1. Aktualitet

    Rekord në Ballkan/ 11,4 mijë studentë nga Shqipëria studiojnë jashtë, kryesoisht në Itali e Gjermani
  2. Aktualitet

    Prishtina shtrenjton parkimin, deri në 20 Euro për një ditë në qendër
  3. Aktualitet

    Shqipëria dhe Kosova forcojnë bashkëpunimin për shpëtimin në male
  4. Aktualitet

    Bota përballet me mungesë financimi prej 30 trilionë Eurosh
  5. Aktualitet

    Turizmi botëror drejt rekordit: 1.57 miliardë mbërritje më 2026

Më shumë nga Zëra