E mërkurë, 18 nëntor 2026

Rubrikat

Mbështet Limit.al

A do të ishim të njëjtë nëse do të kishim lindur diku tjetër?

Një pyetje e lashtë mbi natyrën dhe mjedisin duket se ka marrë përgjigje të reja falë psikologjisë ndërkulturore dhe gjenetikës. Studiuesit thonë se identiteti ynë është një kombinim i trashëgimisë gjenetike dhe ndikimeve kulturore.

Ziada Ayorech, gjenetiste psikiatrike në Universitetin e Oslo-s, tregon se përvojat e jetës në vende të ndryshme formojnë mënyrën se si mendojmë dhe veprojmë, edhe kur ADN-ja mbetet e njëjtë. “Mjedisi ndikon në tiparet tona, mënyrën se si lidhemi me të tjerët dhe në zgjedhjet që bëjmë,” thotë ajo.

Studimet mbi binjakët tregojnë se rreth 50% e tipareve të ndryshme lidhen me gjenetikën, ndërsa pjesa tjetër ndikohet nga kultura, edukimi dhe mjedisi. Për shembull, IQ-ja ka një trashëgueshmëri mbi 50%, por tiparet e personalitetit ndikohen më shumë nga mjedisi.

Psikologjia ndërkulturore tregon se njerëzit në Perëndim zakonisht janë më individualistë, ndërsa në Azi vetë-perceptimi lidhet më shumë me rolet sociale. Në një studim, fëmijët kinezë të rritur në Angli ishin më të pavarur krahasuar me fëmijët në Tajvan, ku kultura vlerëson bindjen ndaj prindërve.

Filozofët shtojnë se pyetja mbi “vetveten” është gjithashtu filozofike: disa mendojnë se identiteti ynë është i pandryshueshëm, të tjerët se forma jonë e të qenit lidhet me mjedisin.

Për ata që kanë jetuar në kultura të ndryshme, duket se mjedisi social luan një rol kyç. Edhe pse nuk mund të dimë saktësisht kush do të ishim në një vend tjetër, shenjat e ndryshimit janë të dukshme.

Të fundit

  1. Aktualitet

    Rekord në Ballkan/ 11,4 mijë studentë nga Shqipëria studiojnë jashtë, kryesoisht në Itali e Gjermani
  2. Aktualitet

    Prishtina shtrenjton parkimin, deri në 20 Euro për një ditë në qendër
  3. Aktualitet

    Shqipëria dhe Kosova forcojnë bashkëpunimin për shpëtimin në male
  4. Aktualitet

    Bota përballet me mungesë financimi prej 30 trilionë Eurosh
  5. Aktualitet

    Turizmi botëror drejt rekordit: 1.57 miliardë mbërritje më 2026

Më shumë nga Zëra