Viti 2025 ishte zhgënjyes për ata që shpresonin në një periudhë më të qetë pas një 2024 të lodhshme. Bashkëpunimi ndërkombëtar u dobësua, konfliktet u shtuan dhe rendi botëror i udhëhequr nga SHBA u vu gjithnjë e më shumë në pikëpyetje. Ndryshe nga viti 2024, që solli momente frymëzuese si Lojërat Olimpike në Paris, 2025 pati pak shenja shprese. Shumë nga këto zhvillime do të vazhdojnë të ndikojnë edhe në vitin 2026.
10. Përplasja mes Kamboxhias dhe Tajlandës
Në korrik shpërtheu konflikti më i rëndë mes dy vendeve në dekada, për shkak të një mosmarrëveshjeje të vjetër kufitare rreth një tempulli antik. Dhjetëra njerëz u vranë dhe mijëra u zhvendosën. Ndërhyrja e presidentit Donald Trump solli një armëpushim të përkohshëm, por marrëveshja dështoi dhe luftimet rifilluan, duke e bërë konfliktin ende të rrezikshëm.
9. Kardinali Robert Prevost bëhet Papa Leoni XIV
Në maj, pas vdekjes së Papë Françeskut, Kisha Katolike zgjodhi për herë të parë një papë nga Shtetet e Bashkuara. Robert Prevost, me origjinë nga Çikago dhe përvojë të gjatë misionare në Peru, mori emrin Leo XIV, duke sinjalizuar vëmendje ndaj drejtësisë sociale dhe kushteve të punëtorëve.
8. Përplasja mes Indisë dhe Pakistanit
Pas një sulmi terrorist në Kashmir, India goditi objektiva brenda Pakistanit, duke nxitur kundërpërgjigje me raketa dhe dronë. Luftimet zgjatën vetëm tre ditë dhe përfunduan me armëpushim, por tensionet mbetën të larta, veçanërisht për shkak të mosmarrëveshjeve mbi burimet ujore të Indusit.
7. Gara për Inteligjencën Artificiale intensifikohet
SHBA dhe Kina vazhduan garën për epërsi në inteligjencën artificiale. Një kompani kineze tërhoqi vëmendje globale duke zhvilluar modele të fuqishme pa çipa amerikanë të avancuar. Debati u përqendrua jo vetëm te teknologjia, por edhe te ndikimi i IA-së në ekonomi dhe tregun e punës.
6. Lufta civile shkatërrimtare në Sudan
Lufta mes ushtrisë sudaneze dhe forcave paraushtarake vazhdoi pa fitues. Deri në 400 mijë persona humbën jetën dhe mbi 12 milionë u zhvendosën. Uri, dhunë ekstreme dhe ndarje de facto e vendit e bënë Sudanin një nga krizat humanitare më të rënda në botë.
5. SHBA ndërmjetëson një plan paqeje për Gazën
Pas dy vitesh lufte, Izraeli dhe Hamasi ranë dakord për një armëpushim në tetor. Plani trefazor parashikon ndalimin e luftimeve, çmilitarizimin e Hamasit dhe rindërtimin e Gazës. Megjithatë, paqja mbetet e brishtë dhe zbatimi i plotë është ende i pasigurt.
4. Lufta në Ukrainë vazhdon
Lufta hyri në vitin e katërt. Rusia intensifikoi sulmet ajrore, ndërsa përparimet tokësore ishin minimale dhe me humbje të mëdha njerëzore. Ukraina mori mbështetje të konsiderueshme nga Europa, por presioni për një armëpushim në favor të Rusisë u rrit.
3. Izraeli dhe SHBA-ja sulmojnë objektet bërthamore të Iranit
Në qershor shpërtheu “Lufta 12 ditore”. Izraeli goditi objektiva bërthamore iraniane dhe SHBA u përfshi drejtpërdrejt. Edhe pse u arrit armëpushim, programi bërthamor i Iranit nuk u zhduk plotësisht dhe tensionet mbetën.
2. Kina përdor mineralet e rralla si armë ekonomike
Kina, që kontrollon shumicën e prodhimit dhe përpunimit të mineraleve të rralla, kufizoi eksportet ndaj SHBA-së si kundërpërgjigje ndaj tarifave dhe kufizimeve teknologjike. Kjo tregoi fuqinë e saj ekonomike dhe dobësitë amerikane në zinxhirët e furnizimit.
1. Donald Trump trondit politikën e jashtme amerikane
Presidenti Trump përmbushi premtimet për të ndryshuar rrënjësisht politikën e jashtme të SHBA-së: u tërhoq nga marrëveshje ndërkombëtare, vendosi tarifa të larta dhe ndryshoi qasjen ndaj aleatëve dhe kundërshtarëve. Kritikat ishin të shumta, por një gjë u bë e qartë: epoka e “Pax Americana” kishte marrë fund.
